LONDON AND OXFORD GROUP

Reviews, News and Commentary in Other Languages

Geen hulp voor zwakke landen

David Marsh en Karl-Otto Pöhl over groeiende druk op monetaire unie

By Roel Janssen - published on 06/03/2009 in NRC Handelsblad

Als sterke Europese landen de zwakke te hulp moeten schieten, komt dat neer op de schouders van Duitsland. „Maar Duitsland kan onmogelijk optreden als lender of last resort.”

De euro is in gevaar. Van binnen en van buiten de Economische en Monetaire Unie (EMU) wordt de gemeenschappelijke munt van Europa bedreigd. „De situatie is zeer ernstig. Ik vraag me af of de EMU zal blijven bestaan”, zegt Karl-Otto Pöhl, oud-president van de Duitse Bundesbank en nog altijd gezaghebbende in monetaire kringen.

De oud-president van de Bundesbank sprak onlangs op een bijeenkomst in Londen bij de presentatie van The Euro, een boek van David Marsh, oud-correspondent van de Financial Times en tegenwoordig bankier in de City. Marsh geldt als autoriteit op het gebied van de monetaire unie. Ook hij ziet spanningen binnen het eurogebied en in tussen de eurolanden en Europese landen buiten de EMU. „De dag van de afrekening voor de euro komt eraan.”

De euro bestaat tien jaar. Haalt het eurogebied ongeschonden de volgende tien jaar?

„Vanaf de opzet van de monetaire unie was men zich ervan bewust dat er een tegenstelling was ingebakken. Het conflict tussen landen met een sterke en een zwakke munt zou vroeg of laat opduiken. Toen de euro werd ingevoerd, werd gezegd: hiermee komt een eind aan de wisselkoersrisico’s. Dat is niet het geval.”

Er zijn toch geen nationale munten meer die kunnen devalueren?

„De risico’s komen nu tot uitdrukking in de uiteenlopende rentepercentages voor de staatsleningen van de eurolanden. Griekenland, Italië en Ierland betalen nu zo’n 2,5 procentpunt hogere rente dan Duitsland. Als er niets gebeurt, zullen deze renteverschillen verder toenemen uit angst dat landen niet aan hun financiële verplichtingen kunnen voldoen.”

Andere eurolanden kunnen toch te hulp schieten?

„Dan heb je het over Duitsland. Maar Duitsland kan onmogelijk optreden als lender of last resortvoor het hele eurogebied.”

Karl-Otto Pöhl ziet niets in Duitse financiële steun voor landen met financiële problemen binnen of buiten het eurogebied. Uitspraken van de Duitse regering dat zwakke landen steun van sterke eurolanden kunnen verwachten, veegt hij van tafel. „Dat zijn gevaarlijke opmerkingen.” De EMU kent een clausule dat lidstaten elkaar geen kredieten mogen verlenen om financieringsproblemen van overheden op te lossen.

Pöhl: „Deze afspraak is erg belangrijk. Zwakke landen kunnen niet rekenen op steun van sterke landen. Krediet aan zwakke landen betekent het einde van de EMU. Dat is altijd de Duitse positie geweest en ik hoop dat Duitsland hieraan vasthoudt.” Volgens David Marsh is de „instinctieve reactie” van Duitsland om landen in ernstige problemen wel tegemoet te komen. Maar hij erkent dat de mogelijkheden beperkt zijn.

Welke opties zijn er?

„De eerste mogelijkheid is een IMF-programma met harde bezuinigingsmaatregelen, waaraan ook de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie bijdragen. Ten tweede kan Duitsland bilaterale hulp aan een land in moeilijkheden geven. De derde optie is de uitgifte van eurostaatsleningen door eurolanden. Hiervan zijn de obligatiemarkten gecharmeerd. Maar Duitsland (en ook Nederland, red.) verzet zich hier fel tegen. De laatste oplossing is dat een land staatsleningen uitgeeft met garantie van Duitsland. In wezen komt dat er op neer dat Duitsland de staatsschuld van het betreffende land overneemt.”

Dat is niet erg waarschijnlijk.

„Nee, geen van deze mogelijkheden is aanlokkelijk. Maar toch zal er op de een of andere manier steun van de harde muntlanden in het eurogebied – Duitsland, maar ook Nederland – voor de zwakke landen moeten komen. Anders dreigt een opsplitsing van de monetaire unie.”

Hoe ernstig is dat?

„Voor een land dat de euro loslaat, is het rampzalig. Het jaagt zo’n land op enorme kosten: de inflatie schiet omhoog, de koers van de teruggehaalde nationale munt omlaag, de rente omhoog. De schulden in euro zullen in de nationale munt verveelvoudigen.”

Uit de euro stappen is dus geen alternatief.

„Helmut Schmidt, de voormalige Duitse bondskanselier, zegt in mijn boek: ‘Het enige land dat een politieke leider heeft die gek genoeg is om het te doen, is Italië. De financiële markten zullen dan een partij voetbal spelen met de nieuwe Italiaanse lire.’ Ik vermoed dat hij gelijk heeft.”

Devaluatie geeft toch een concurrentievoordeel?

„Dat zou ook voor Duitsland een ramp zijn, want 60 procent van de Duitse export gaat naar het eurogebied. Duitsland wil absoluut niet dat het binnen de EU opnieuw te maken krijgt met concurrerende devaluaties, zoals vóór de invoering van de euro. Dat zou de exportindustrie, de motor van de Duitse economie en in de huidige crisis toch al zwaar getroffen, nog meer schaden. De EMU was expliciet bedoeld om het Duitse concurrentievermogen te verbeteren. Duitsland heeft met de EMU garanties afgedwongen dat het ongehinderd kan exporteren naar andere eurolanden. De zuidelijke lidstaten kunnen hun concurrentiepositie niet langer verbeteren zoals ze vroeger deden.”

Hoe lang denkt u dat Groot-Brittannië nog buiten de euro blijft?

„Groot-Brittannië is het enige EU-land waar de opinie van de elite en die van het volk over de euro samenvallen. Men wil er niet aan.”

Het pond is wel drastisch in waarde gedaald.

„Slechts als er sprake is van een totale financiële chaos en het pond in elkaar klapt, is Groot-Brittannië bereid in de EMU te stappen. Dan is sprake van een extreem lage wisselkoers en dat zullen de EMU-landen niet accepteren. De Britse regering heeft in het verleden vaak te lang vastgehouden aan een hoge koers van het pond. Het liep telkens uit op een ramp. Bovendien zie je dat de Britse economie zich altijd herstelde na een forse devaluatie. Dus wat is het voordeel van de euro tijdens een recessie? De conclusie is dat je buiten de monetaire unie beter af bent.”

Back to main page

For further details including book purchases, bulk copies and news on book launch events, please contact:

Wiebke Räber, London and Oxford Group, + 44 (0)20 7796 9911, wiebke.raeber@londonandoxford.com

For all other questions about the book, including reviews, please contact:

For English edition: Katie Harris, Yale University Press, + 44 (0)20 7079 4900, katie.harris@yaleup.co.uk

For German edition: Dagmar Landgrebe, Murmann Verlag, +49 (0)40 3980 8313, landgrebe@murmann-verlag.de